Blog > Komentarze do wpisu
Ciągle po kole cz. 3/What Goes Around Comes Around, part 3
Nazwisko Redak nie występuje w historii majątku Dusznica ani u G. Rąkowskiego[1] ani u I. Baturowej[2]. Po raz pierwszy usłyszałem je od sąsiada, pana Jana Margiewicza z Kalwiszek[3], który utrzymywał, że przed wojną majątkiem zarządzał niejaki "Redek", wysoki stary Żyd z długą rudą brodą.

The name Redak appears in the history of the Dusznica estate neither in G. Rąkowski's book[1] nor in I. Baturowa's one[2]. I heard it for the first time from a neighbour, Mr Jan Margiewicz from Kalviskes[3], who insisted that the estate was managed before the war by one 'Redek', a tall old Jew with a long red beard.

Potwierdzenie znalazłem w poniższym (skądinąd dość zagadkowym) dokumencie dołączonym do księgi wieczystej, datowanym na rok 1928.

I found a confirmation in the following (otherwise quite puzzling) document, attached to the mortgage register, dated 1928.







Interesujący nas fragment brzmi:
"Dnia siedemnastego września 1928 roku przede mną, Eugenjuszem Moldenhawerem, Notarjuszem przy Wydziale Hipotecznym Sądu Pokoju 1 Okręgu w Suwałkach, mającym kancelarię swoją w mieście Sejnach przy pl. Św. Agaty, w lokalu Sądu Pokoju, a na wezwanie przybyłym do majątku Dusznica, położonego w gminie Krasnowo, powiatu suwalskiego, do mieszkania dzierżawcy tegoż majątku Chaima Redaka, w obecności znanych mi osobiście i przymioty prawem wymagane posiadających świadków Chaima Redaka i Abela Redaka, zamieszkałych w tymże majątku Dusznica, stawili się obywatele kraju: 1/ Leja Dusznicka, córka Izaaka Finka, działająca w asystencji i z zezwolenia męża swojego Mojżesza, po Mejerze, Dusznickiego, tj. oboje małżonkowie Duszniccy i 2/ Etta Frydman, córka Mordhela, vel Markusa, Dusznickiego, działająca w asystencji i zezwolenia męża swego Awsieja, po Ignacym, Frydmana, czyli oboje małżonkowie Frydmanowie, zamieszkali wszyscy w majątku Dusznica, powiatu sejneńskiego, tj. po stronie litewskiej[4]; prawne zaś miejsce zamieszkania dla skutków niniejszego aktu obierający sobie wszyscy w mająku Dusznica, gminy Krasnowo, powiatu suwalskiego, województwa białostockiego..."

The fragment of interest to us here reads as follows:
'This day, 17th of September, 1928, before me, Eugenjusz Moldenhawer, Public Notary with the Mortgage Department of the Magistrate Court, 1st Circuit, in Suwałki, running an office in the town of Sejny, at Plac Św. Agaty, in the building of the Magistrate Court, and summoned to the estate of Dusznica, located in Krasnowo commune, Suwałki county, to the residence of the leaseholder of the said estate Chaim Redak, in the presence of the, known to me personally and possessing the attributes required by law, Chaim Redak and Abel Redak, resident in the said estate of Dusznica, there appeared the following national citizens: 1/ Leja Dusznicka, daughter of Izaak Fink, acting in the assistance and upon permission of her husband Mojżesz, son of Mejer, Dusznicki, that is, Ms and Mr Dusznicki, and 2/ Etta Frydman, daughter of Mordhel, vel Markus, Dusznicki, acting in the assistance and upon permission of her husband Awsiej, son of Ignacy, Frydman, that is, Ms and Mr Frydman, all resident in the estate of Dusznica, Sejny county, that is on the Lithuanian side[4]; their legal domicile for the purposes of this act being in the estate of Dusznica, Krasnowo commune, Suwałki county, Białystok voivodship..."

Kolejny trop wyłonił się dzięki JewishGen Family Finder, gdzie wbiłem nazwisko Redak i uzyskałem adres mailowy niejakiego Alana Radacka w Chicago. Zapytałem go listownie, czy nazwiska Chaim i Abel Redak coś mu mówią.

The next hint emerged through the JewishGen Family Finder into which I fed the name Redak and obtained the email address of one Alan Radack in Chicago. I asked him whether the names Chaim and Abel Redak meant anything to him.

Kilka dni później nadeszła elektryzująca odpowiedź: "Oczywiście, że mi mówią. Ich ojciec, Zev czyli Wolf Redak, był bratem mojego dziadka. Przekażę twój list mojemu kuzynowi w Argentynie, Pedro Czackisowi, który jest jeszcze bliżej spokrewniony z Wolfem i ma zdjęcia rodzinne, który prawdopodobnie zostały zrobione w Dusznicy"...

A couple of days later came an electrifying reply: 'Dear Marcin, I certainly know of Chaim and Abel Redak. Their father, Wolf or Zev Redak, was my grandfather's brother. I will forward your note to my cousin in Argentina, Pedro Czackis, who is even more closely related to Wolf than I am, and who has family photos that were probably taken in Dusznica"...

Od Alana dowiedziałem się, że jego dziadek Berko Redak prowadził gospodarstwo mleczne w miejscowości Netta na południe od Augustowa, zanim w roku 1905 wyemigrował wraz z żoną i dziećmi do USA. Wcześniej kilkoro z jego starszych dzieci również tam wyjechało. Wcześniej wyemigrowała też jego siostra Raisa i brat Icchak. Jeden brat został w Polsce - był to Zev czyli Wolf Redak. Trzech synów Wolfa, w tym Chaim i Abel, pozostało w Polsce, podczas gdy pięcioro córek i synów wyemigrowało do USA i, po I wojnie światowej, także do Płd. Ameryki. Z tego co wiem, Chaim i Abel byli właścicielami dwóch gospodarstw, wiodło im się lepiej niż pozostałemu rodzeństwu i dlatego zostali. Jeden z synów Chaima, Dov, przeżył wojnę, mieszkał potem w Izraelu, gdzie założył rodzinę. Wszyscy pozostali zginęli w Holokauście..."

I found out from Mr Radack that his grandfather, Berko Redak, was a dairy farmer in Netta south of Augustów. In 1905 he emigrated with his wife and children to the US, where some of his elder children emigrated several years prior. His sister Raisa and brother Itzhak had also emigrated prior to him. One brother remained in Poland - that was Zev or Wolf Redak. Three of his sons, including Chaim and Abel, also remained, while five daughters and sons emigrated to the US and, after WWI, to South America. I believe they had two farms and were more prosperous than their siblings and so they remained. One of Chaim's children, Dov, survived the war, lived in Israel and had a family there. All the others died in the Holocaust...'

Alan skierował mnie na stronę Instytutu Yad Vashem, gdzie w Centralnej Bazie Danych Ofiar Shoah znalazłem informacje na temat Abla Redaka, podane przez Dova Redaka w roku 1956.

Mr Radack directed me to the Yad Vashem website where, in the Central Database of Shoah's Victims, I found information about Abel Redak, supplied in 1956 by Dov Redak:

"Abel (Aba) Redak, syn Wolfa (Zeeva), urodził się w Jałówce, powiat Wołkowysk, w roku 1895. Był rolnikiem, jego żona nazywała się Chaja. Przed wojną mieszkał w Dusznicy, w czasie wojny przebywał w Mariampolu, Litwa. Zginął w Holokauście".

'Abel Redak was born in Jałówka, Wołkowysk county, Poland, in 1895 to Wolf. He was an agriculturist and married to Khaia. Prior to WWII he lived in Dusznica. During the war he was in Mariampole, Lithuania. He perished in the Shoah'.

W swoim świadectwie Dov Redak wymienia również zonę Abla, Chaję, oraz ich syna Samuela (Szmula, Szmulika)[5], urodzonego w roku 1912 w Burniszkach, powiat suwalski, także zamieszkałego w Dusznicy. W czasie wojny Samuel przebywał w Mariampolu i zginął w Holokauście. Nazwa Burniszki pojawi się jeszcze w tej opowieści.

In his testimony, Dov Redak mentions also Abel's wife. Chaja (Kahaia), and their son Samuel (Szmul, Szmulik)[5], born in 1912 in Burniszki, Suwałki county, also resident of Dusznica. Samuel was in Mariampole during the war and perished in the Holocaust. The name Burniszki will appear again in this story.

Kilka dni później dostałem list od Pedro Czackisa i nagle z głębin internetu, poprzez otchłań czasu i przestrzeni, wyłoniły się twarze z przeszłości:

A couple of days later I received an email from Pedro Czackis and suddenly, from the depths of the Internet, over the abyss of time and space, there emerged faces from the past:


W środku patriarcha, Wolf (Zev) Redak, po jego prawej Chaim Redak, po jego lewej Abel Redak. Na kolanach Wolfa siedzi Lea (Leja) Redak, matka Pedro Czackisa. Żona Wolfa, Chaike, trzyma na kolanach Samuela (Szmula) Redaka, syna Abla/Patriarch Wolf (Zev) in the centre, his son Chaim Redak on his right, his son Abel Redak on his left. Lea, Pedro Czackis's mother, sits on Wolf's lap. Samuel (Szmul) Redak, Abel's son, sits on the lap of Wolf's wife, Chaike.




To zdjęcie zostało zrobione w Dusznicy - zgadza się rok, a w tle widać stodołę, którą rozpoznał mój sąsiad, p. Stanisław Mełeżyk.
Stoją w pierwszym rzędzie: Samuel, Eliezer (brat Lei), Jakob (brat Lei), Dov. Siedzą w środkowym rzędzie: Abel, jego żona Chaja, Chaike (żona Wolfa), Wolf, żona Chaima, Chaim, Lea.

This photo was made in Dusznica - the year is correct, and the barn in the background has been recognised by my neighbour, Mr Stanisław Mełeżyk.
Standing in first row: Samuel, Eliezer (Lea's brother), Jakob (Lea's brother), Dov. Sitting in middle row: Abel, his wife Chaja, Chaike (Wolf's wife), Wolf, Chaim's wife, Chaim.

Od Pedro Czackisa dowiedziałem się, że Dov, który w 1956 złożył zeznanie w Yad Vashem, zmarł w Izraelu w zeszłym roku.

I learned from Pedro Czackis that Dov, who made the testimony at Yad Vashem in 1956, died in Israel last year.

Matka Pedra, Lea, zmarła w zeszłym roku w Argentynie.

Pedro's mother, Lea, died in Argentina last year.

Eliezer, brat Lei i wuj Pedra, żyje i mieszka w Argentynie. Od niego Pedro dowiedział się, że Wolf Redak był właścicielem [?] dwóch majątków. Jeden z nich, Dusznicę, darował swemu synowi Chaimowi, drugi zaś Ablowi.


Chaim Redak (stoi pierwszy z prawej), Dusznica.

W Dusznicy mieszkali Wolf i jego żona Chaike, Chaim z rodziną oraz później Chana (Hanna, babka Pedra) z rodziną, w tym z Leą.

In Dusznica lived Wolf and his wife Chaike, Chaim with his family, and later, Chana (Hanna, Pedro's grandmother) with her family, including Lea.


Chana (Hanna) Piwowarski z domu Redak/Chana (Hanna) Piwowarski, nee Redak.

Dziadkiem Pedra, mężem Chany i ojcem Lei był Mejer Piwowarski, który prowadził zakład fotograficzny w Suwałkach przy ulicy Kościuszki 75/76. Pewnego dnia Mejer porzucił rodzinę i wyjechał do USA. Chana została sama z trójką dzieci (Leą, Jakobem i Eliezerem). Próbowała sama prowadzić zakład, ale okazało się to ponad jej siły. Wtedy jej ojciec, Wolf, pozwolił jej mieszkać w Dusznicy, gdzie mieszkał już Chaim z rodziną.

Pedro's grandfather, Chana's husband and Lea's father was Mejer Piwowarski, who ran a photo studio in Suwałki at Kościuszki Street 75/76. One day, he left his family and went to USA. Chana was left alone with her three children (Lea, Jakob, and Eliezer). She tried to keep the studio but it was too much for her, and Wolf received her in Dusznica, where Chaim and his family were living as well.

Chana i dzieci mieszkali tam zapewne do roku 1936, kiedy to wyemigrowała do Argentyny. wolf i Chaim zostali w Dusznicy i zostali najprawdopodobniej zamordowani przez nazistów.

Chana and her children lived in Dusznica probably until 1936 when she left for Argentina. Wolf and Chaim remained in Dusznica and were probably murdered by the Nazis.


Lea i/and Mejer.


Lea (trzecia z lewej). Co to za stroje?/Lea (third from left). What are those dresses?
Zdjęcie jest z roku 1924, a więc nie z Dusznicy/The photo is from 1924, and therefore not from Dusznica.
Lea ma tutaj około 6 lat/Lea is around six here.

Mejer Piwowarski miał, jak mówi jego wnuk Pedro Czackis, "cygańską" duszę. Bardzo kochał swoje dzieci, jak pokazują to zdjęcia, które sobie z nimi robił. Ale życie rodzinne nie było dla niego. Lea, matka Pedra, była jego pierworodną i bardzo ją kochał. Potem urodziła się następna córka, Luba, która zmarła w roku 1926, dokładnie wtedy kiedy rodził się Jakub, czwarte dziecko Mejera. Zapewne to ta strata sprawiła, że Mejer postanowił porzucić rodzinę.

Mejer Piwowarski was a very interesting man. He was, Pedro Czackis says, what you might call a 'bohemian'. He was very fond of his children, as you can see from the amorous photos he took of and with them. But family life was not for him. Lea, Pedro's mother, was his first child and he loved her very much. Then came another girl, Luba, who died in 1926, just as his fourth son, Jakob, was born. It was presumably this loss that caused Mejer to decide to leave his family.

Mejer był również członkiem, być może kierownikiem (sądząc po tym, że siedzi w centralnym miejscu), grupy teatralnej, która wystawiała w Suwałkach sztuki w jidysz.

Mejer was also a member, the leader perhaps (judging by the fact that he sits in the central place), of a theatre group in Suwałki which performed in Yiddish.





Lea, matka Pedra, chodziła do gimnazjum w Suwałkach, co było rzadkością w owych czasach dla dziecka z żydowskiej rodziny rolniczej.

Lea, Pedro's mother, went to gymnasium in Suwałki, which was a rare thing those days for the child of Jewish country people.

Obaj wujowie Pedra, Jakob i Eliezer, chodzili do szkoły w miasteczku niedaleko Dusznicy, ale Eliezer nie pamięta jego nazwy[6].

Pedro's uncles, Jakob and Eliezer, both went to school to a town near Dusznica, but Eliezer does not remember its name[6].

Wuj Eliezer mówi, że między sobą członkowie rodziny rozmawiali głównie w jidysz, natomiast z pracownikami i poza gospodarstwem po polsku. Nie mówili po litewsku. Eliezer zapomniał już nawet jidysz, natomiast Lea, matka Pedra, do końca życia mówiła po polsku i za każdym razem, gdy szła na obiad do Klubu Polskiego w Buenos Aires, z przyjemnością gawędziła po polsku z właścicielami.

Uncle Eliezer says they spoke mostly Yiddish among the family members, and the help people and outside the farm they spoke Polish. They didn't speak Lithuanian. Lea, Pedro's mother, never forgot her Polish and whenever she went for dinner to the Polish Club in Buenos Aires, she enjoyed talking in Polish to the owners.



Po lewej: Lea i NN, Grodno, jesień 1934. Po prawej Lea i jej matka Chana, Sokółka, wrzesień 1935/Left: Lea and unidentified person, Grodno, autumn 1934. Right: Lea and her other Chana, Sokółka, September 1935.




A teraz zdjęcie, które okazało się najbardziej zagadkowe/And now the photo that proved the most puzzling one:











Cdn./To be continued
piątek, 08 czerwca 2007, marslaur

Polecane wpisy

  • Planowana publikacja / Publication upcoming

    http://studiogif.pl/soulsidestory/ Jest to podwójne wydawnictwo, łączące zdjęcia z bloga Soulside Story z fotografiami Suwalszczyzny, Sejneńszczyzny i Podlasia

  • WAŻNA INFORMACJA/IMPORTANT NOTICE

    Kolejne wpisy do odwołania znowu na http:/marcinimatylda.blox.pl New entries until further notice again on http:/marcinimatylda.blox.pl

  • W górę rzeki/Upstream

    Rzeczka Dusznica (Duśnica) łącząca jeziora Gaładuś i Hołny na odcinku od naszego mostku do ujścia jest potencjalnie spławna. Postanowiliśmy to sprawdzić. Na dzi